BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Hilal BATMAZ, Fatma Esra GÜNEŞ
YETİŞKİNLER İÇİN BESLENME BİLGİ DÜZEYİ ÖLÇEĞİ (YETBİD) GELİŞTİRİLMESİ VE GEÇERLİK-GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI
 
Giriş: Sağlığı merkez alan bakım sisteminde temel hedeflerden biri, bireyin sağlığı geliştirici davranışları kazanmasını sağlamaktır. Sağlığı geliştiren davranışların temelini sağlıklı yaşam biçimi davranışları oluşturur. Bunun kazanılması da yeterli derecede beslenme bilgi düzeyine sahip olmalarıyla yakından ilgilidir. Beslenme bilgisi, beslenmeyle ilgili süreçlerin, diyet ve sağlık, diyet ve hastalık, gıdaların majör besin kaynağı ve diyet önerileri gibi konularla ilgili bilgileri kapsar. Bu tanım ihtiyaç durumunda kişiden kişiye veya toplumdan topluma göre değiştirilebilir. Beslenme bilgisindeki yetersizlik pek çok hastalığın ortaya çıkmasını kolaylaştırmaktadır. Bilgi yetersizliği sonucunda bireylerde hatalı olan beslenme alışkanlıklarının yerleşeceği, yerleşen alışkanlıklardan kurtulmanın ise oldukça zor olduğu kuskusuzdur. Bu nedenle üzerinde durulması gereken konu beslenme konusunda bilgi sahibi olmak ve edinilen hatalı alışkanlıklardan vazgeçmektir. Beslenme bilgisi sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılmasında esas role sahiptir. Bununla birlikte yapılan çalışmalarda beslenme bilgi düzeyinin beslenme davranışını değiştirmede etkili olma durumu gösterilememiştir. Hatalı beslenme alışkanlıkları çoğu kronik hastalığın gelişmesinden sorumludur ve beslenme bilgisi beslenme alışkanlıklarını etkileyebilmektedir. Beslenme alışkanlıklarını değerlendirebilmek için iyi geliştirilmiş etkili bir beslenme bilgisi değerlendirme aracına ihtiyaç vardır. Bu araç test, ölçek, anket ya da araç olarak da nitelendirilebilir. Etkili bir ölçme ve değerlendirme envanterinin ihtiyaçlarını karşılamak için temel kriter geçerlilik ve güvenirlik testleri uygun düzeylerde karşılamasıdır. Amaç: Bu araştırmada yetişkin bireyler için beslenme bilgi düzeyi ölçeği geliştirmek, geçerlilik ve güvenirliğini test etmek amaçlanmıştır. Bu ölçeğin yetişkin bireylerin besinlerin makro ve mikro besin içerikleri, besin sağlık ilişkisi ve besin tercihleriyle ilgili beslenme bilgi düzeylerini değerlendirmesi beklenmektedir. Kapsam: Bu ölçek geliştirme çalışmasının evreni olarak İstanbul ili seçilmiştir. Çalışmaya 18-65 yaş arası 51 kadın, 53 erkek olmak üzere 104 yetişkin dahil edilmiştir. Katılımcılar tamaca uygun örneklem seçim yöntemi kullanılarak rastgele seçilmiştir. Çalışmaya başlamadan önce katılımcılara araştırma hakkında bilgi verilmiştir. Çalışman Eylül 2017-Kasım 2017 tarihleri arasında yürütülmüştür. Sınırlıklar: Araştırma yüksek maliyet ve zaman gerektirdiğinden amaca yönelik örneklem seçim yöntemiyle katılımcılar belirlenmiştir. Yöntem: Araştırmada veri toplama aracı olarak katılımcıların sosyo demografik özellikleri, sağlık ile ilgili davranışlarını ve beslenme alışkanlıklarını sorgulayan 25 soruluk bir anket, beslenme bilgi düzeylerini “Temel beslenme ve besin-sağlık ilişkisi” ve “Besin tercihi” olmak üzere iki temel başlıkta ölçen 32 önermeden oluşan “Yetişkinler için beslenme bilgi düzeyi ölçeği” ve katılımcıların kendilerini tercih konusunda ve besin-sağlık ilişkisi hakkında değerlendirdikleri iki adet VAS ölçeği kullanılmıştır. Kullanılan veri toplama aracı EK-1’de mevcuttur. Katılımcıların boy ve kilo ölçüm değerleri kendi beyanlarından elde edilmiştir. Yaşları araştırmacı tarafından doğum yılı bilgisinden hesaplanmıştır. Katılımcıların tamamı rastgele amaca uygun yöntemle seçilmiştir. Araştırmaya toplam (N=105) birey katılım gerçekleştirmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS istatistik programı ile analiz edilmiş, güvenirlilik geçerlilik sağlanmıştır. Bulgular: YETBİD’in “Temel beslenme” bölümü için güvenirlik katsayısı cronbach alpha=0,72 “Beslenme tercihi” bölümü için cronbach alpha =0,70 bulunmuştur. Tekrar testi sonrası iki grubun ortalama puanları arasında kliniksel bakış açısından önemli bir fark çıkmamıştır. Ölçek güvenilirdir. Her iki ölçekte de %27’lik alt grup ve üst grubun arasında yüksek derecede anlamlı bir fark çıkmıştır (p=0,0001). Bu sonuç ölçeğin alt ve üst grupları birbirinden ayırma yeteneğinin yüksek olduğunu göstermektedir. Ölçek geçerlidir. ölçeğin kapsam geçerliliği için uzman görüşüne başvurulmuştur. uzman görüş formu dolduran uzmanların önerileri doğrultusunda ölçek kapsam açısından yeterli bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışmaya göre YETBİD geçerli ve güvenilir bir ölçektir. Yetişkinlerin beslenme bilgi düzeylerini ölçmede bir ölçme aracı olarak kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler: Erişkin, Beslenme Bilgi Düzeyi, Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik



 


Keywords: